Lahuta është një prej pasurive historike të vendit tonë dhe është shpallur zyrtarisht pjesë e trashëgimisë kulturore jomateriale e UNESCO-s, duke u cilësuar si një element që kërkon mbrojtje të menjëhershme.
Arti i krijimit, të luajturit dhe të kënduarit me lahutë, prej shekush është konsideruar si një nga pasuritë më identifikuese të Shqipërisë. Ai është trashëguar kryesisht në zona rurale dhe ka transmetuar dashurinë për atdheun, trimërinë dhe paepërsinë e shqiptarëve. Si një instrument i thjeshtë, por domethënës, lahuta rrëfen edhe për mikpritjen dhe nderin, veçanërisht të zonave malësore.
Lahuta është ruajtur me fanatizëm në krahinat e Malësisë së Madhe, Malësisë së Gjakovës, Dukagjinit, Rugovës, Drenicës, Plavës dhe Gucisë.
Si rrjedhojë e një kërkimi të gjatë dhe sfidues, ekspertët dhe studiuesit Vaso Tole, Shaban Sinani, Rigers Halili, Armanda Hysa dhe Susane Ogge, arritën që të kontribuojnë në përfshirjen e instrumentit në UNESCO. Ata bashkëpunuan me komunitetet lokale, bënë kërkime në terren dhe një dokumentim të detajuar, duke paraqitur një dosje, e cila u dorëzua në UNESCO në marsin e vitit 2024.
