Sa herë që një krim i rëndë apo një femicid trondit opinionin publik, shpesh lind menjëherë pyetja nëse autori vuan nga probleme të shëndetit mendor. Megjithatë, sipas këshilltares së shëndetit mendor, MSc Eirini Liaga, kjo qasje jo vetëm që është e gabuar në shumë raste, por edhe kontribuon në stigmatizimin e personave që përballen me çrregullime mendore.
“Ekziston nevoja për të shpjeguar të pashpjegueshmen dhe për të krijuar një distancë psikologjike mes ‘nesh’ dhe autorit të krimit”, shprehet Liaga.
Sipas saj, kur një person etiketohet menjëherë si “i çmendur”, krijohet ndjesia e rreme se ai është krejtësisht i ndryshëm nga pjesa tjetër e shoqërisë dhe se krimi është thjesht rezultat i një sëmundjeje, e jo i faktorëve më të gjerë socialë dhe kulturorë.
Ekspertja thekson se literatura shkencore ndërkombëtare tregon se vetëm një përqindje shumë e vogël e akteve të dhunshme lidhen drejtpërdrejt me sëmundje mendore.
“Kriminaliteti është një fenomen shumëfaktorësh. Rol vendimtar luajnë bindjet e individit, historia e tij personale, mjedisi ku është rritur dhe mënyra se si e percepton pushtetin dhe kontrollin mbi të tjerët”, thotë ajo.
Duke u ndalur te femicidet, Liaga shpjegon se këto krime nuk mund të kuptohen pa marrë parasysh dimensionin gjinor.
“Termi femicid përdoret për të përshkruar rastet kur gratë vriten për shkak të dhunës me bazë gjinore. Përdorimi i termit ‘vrasje’ nuk e pasqyron plotësisht këtë dimension”, thekson ajo.
Sipas saj, në rrënjë të këtyre krimeve qëndrojnë shpesh mentalitete patriarkale, mungesa e respektit për autonominë e gruas dhe perceptimi i saj si pronë e partnerit.
Ekspertja vëren se autorët e femicideve shpesh ndajnë disa karakteristika të përbashkëta, si nevoja për kontroll, narcizizmi dhe mungesa e empatisë.
“Ata ndihen të kërcënuar nga pavarësia e gruas dhe e konsiderojnë dhunën si të justifikuar për të ruajtur dominimin e tyre”, shpjegon ajo.
Sipas Liagës, këta individë zakonisht nuk janë të privuar nga logjika apo vetëdija për veprimet e tyre, por nga aftësia për të respektuar kufijtë dhe lirinë e tjetrit.
Në përfundim, ajo bën thirrje që debati publik të largohet nga justifikimet që lidhen me “çmendurinë” e autorëve dhe të fokusohet te ndryshimi i kulturës së dhunës.
“Ne e normalizojmë dhunën sa herë që i gjejmë arsye dhe justifikime. Roli i edukimit, familjes dhe institucioneve është ta refuzojnë atë në çdo formë dhe të promovojnë respektin dhe dinjitetin njerëzor”, përfundon Liaga.
