“Kam nevojë vetëm të rri në shtrat dhe të mos bëj asgjë.” Të gjithëve mund të na ketë ndodhur ta themi këtë, sidomos pas një dite apo jave të lodhshme. Në rrjetet sociale, kjo sjellje është bërë e njohur si “bed rotting”, ose “të kalbsh në shtrat”, një term i popullarizuar sidomos nga Gjenerata Z.
Sipas disa sondazheve, kjo gjë është mjaft e përhapur tek të rinjtë, ndërsa një vlerësim i Akademisë Amerikane të Mjekësisë së Gjumit sugjeron se pjesëtarët e Gjeneratës Z kalojnë rreth 500 orë në vit duke qëndruar në shtrat pa bërë asgjë. Nga jashtë, dikush që shtrihet për orë të tëra dhe rri vazhdimisht në telefon mund të duket thjesht “dembel”. Por ekspertët e shëndetit mendor thonë se realiteti mund të jetë shumë më kompleks.
Kur trupi thotë “mjaft”
Sipas psikoterapistes Cheryl Groskopf, dëshira për t’u izoluar në shtrat mund të jetë një reagim ndaj një përditshmërie ku mendja dhe trupi janë vazhdimisht të ekspozuar ndaj stimujve, detyrimeve dhe stresit.
Në disa raste, nuk bëhet fjalë për pushim të vërtetë. Personi mund të qëndrojë në shtrat me telefonin në dorë, të lëvizë nga një video në tjetrën dhe të mos ndihet aspak më mirë. Mendimet vazhdojnë të qarkullojnë, ndërsa trupi duket sikur nuk ka energji për të bërë as hapin më të vogël.
“Edhe nëse e detyron veten të ngrihesh nga shtrati, përsëri nuk ndihesh më mirë. Trupi mbetet i rënduar dhe mendja vazhdon të jetë e mbingarkuar”, shpjegon ekspertja.
Në këto raste, sipas saj, nuk kemi të bëjmë domosdoshmërisht me dembelizëm apo me mungesë vullneti. Mund të jetë mënyra se si sistemi nervor përpiqet të përballojë një situatë që e percepton si të tepërt. Me fjalë të tjera, trupi mund të dërgojë një sinjal të thjeshtë: “Kjo është shumë. Nuk mund ta përballoj më”.
Edhe ankthi mund të duket si mungesë energjie
Një nga paradokset e “kalbjes në shtrat” është se ankthi nuk shfaqet gjithmonë përmes mendimeve të shpejta apo sulmeve të panikut. Ndonjëherë mund të shfaqet në mënyrë krejt të kundërt: përmes shkëputjes, lodhjes ekstreme dhe ndjesisë se trupi është shumë i rëndë për të lëvizur.
Personi mund ta ketë të vështirë të përqendrohet, edhe kur bëhet fjalë për detyra fare të thjeshta. Mund të hapë telefonin dhe të kalojë minuta apo orë duke parë përmbajtje të ndryshme, pa ndier interes apo kënaqësi nga ajo që sheh. Ndërkohë, edhe dëshira për t’u ngritur mund të mos mjaftojë për ta vënë trupin në lëvizje.
Kjo është edhe arsyeja pse ekspertët këshillojnë të mos e gjykojmë menjëherë një sjellje të tillë si “përtaci”. Nëse ajo përsëritet shpesh dhe shoqërohet me ankth, humor të ulët, mungesë interesi apo probleme me gjumin, mund të jetë një shenjë se diçka tjetër po ndodh.
Pse pushimi na bën të ndihemi në faj?
Një tjetër faktor lidhet me mënyrën se si jemi mësuar ta shohim pushimin. Shumë njerëz rriten me idenë se duhet të jenë vazhdimisht produktivë dhe se kanë “të drejtë” të pushojnë vetëm kur janë të sëmurë ose kur kanë përfunduar çdo detyrë.
Kështu, edhe një ditë pushimi mund të shoqërohet me faj. Në vend që të rikuperohemi, përpiqemi të shtyjmë veten përtej kufijve derisa trupi dhe mendja thjesht nuk mund të vazhdojnë më.
Ekspertët theksojnë se lajmi i mirë është se këto modele sjelljeje mund të ndryshohen. Puna me sistemin nervor dhe kuptimi i sinjaleve që jep trupi mund të ndihmojnë që pushimi të mos përjetohet si dështim, por si një nevojë normale.
Në këtë proces, terapia mund të ndihmojë jo vetëm duke punuar me mendimet dhe emocionet, por edhe duke kuptuar mënyrën se si trupi reagon ndaj stresit. Qëllimi nuk është të luftohet çdo dëshirë për të qëndruar në shtrat, por të kuptohet se çfarë fshihet pas saj.
Fundja, një ditë në shtrat pas një jave të lodhshme nuk është domosdoshmërisht problem. Por kur “nuk dua të bëj asgjë” bëhet një gjendje e përditshme, ndoshta ia vlen të mos e quajmë thjesht dembelizëm dhe të dëgjojmë se çfarë po përpiqet të na thotë trupi.
